อำนาจและทรัพยากรทางการเมือง : แรงจูงใจในการต่อสู้ เพื่อแย่งชิงอำนาจทางการเมืองสมัยอยุธยา พ.ศ.๑๘๙๓-๒๓๑๐

Political Power and Political Resources : The Motivation of Usurpation for Political Power During the Ayutthaya Period, 1350-1767

  • ธานี สุขเกษม
Keywords: อำนาจและทรัพยากรทางการเมือง, การแย่งชิงอำนาจทางการเมือง, สมัยอยุธยา

Abstract

บทความนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญ เพื่อศึกษาคุณลักษณะของอำนาจ ทรัพยากรทางการเมือง การใช้ การได้มาและการเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรทางอำนาจ อันเป็นแรงจูงใจในการต่อสู้ เพื่อแย่งชิงอำนาจทางการเมืองในสมัยอยุธยา วิธีการศึกษาใช้การศึกษาตามแนวทางวิธีการทางประวัติศาสตร์ โดยใช้ข้อมูลจากเอกสารต่าง ๆ เช่น พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เอกสารตำราและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า การได้มาซึ่งอำนาจทางการเมือง ได้มาจากทรัพยากรทางอำนาจ ได้แก่ ความเป็นขุนนางชั้นสูง ความเป็นเชื้อพระวงศ์ กำลังไพร่พล และความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ ซึ่งอาจรวมถึงอำนาจ วาสนา บุญญาและบารมีอีกด้วย

References

กรมศิลปากร. (๒๕๑๔). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์. กรุงเทพฯ : คลังวิทยา.
_______. (๒๕๕๓). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). กรุงเทพฯ : ศรีปัญญา.
กำพล จำปาพันธ์. (๒๕๕๙). อยุธยา : จากสังคมเมืองท่านานาชาติสู่มรดกโลก. นนทบุรี : มิวเซียมเพรส.
ควอริช เวลส์. (๒๕๒๗). การปกครองและการบริหารของไทยสมัยโบราณ. กาญจนี ละอองศรี สมเกียรติกุล และยุพา ชุมจันทร์ (แปล). กรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
ชัยอนันต์ สมุทวณิช. (๒๕๖๒). ทรัพยากรทางการเมือง. ผู้จัดการออนไลน์ ค้นเมื่อ ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๒ จาก www.mgronline.com/dailiy/detail/95500000/9557.
ชาญวิทย์ เกษตรศิริ. (บรรณาธิการ). (๒๕๔๗). อยุธยา : Discovering Ayutthaya. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
ณรงค์ พ่วงพิศ. (๒๕๒๒). “บทความวิเคราะห์ว่าด้วยการแย่งชิงอำนาจทางการเมืองของผู้นำไทยระหว่าง พ.ศ.๑๘๙๓-๒๓๑๐”. วารสารประวัติศาสตร์. ๔ (๒) พฤษภาคม-สิงหาคม : ๑-๓๓.
ณรงค์ สินสวัสดิ์. (๒๕๓๙). การเมืองไทย : การวิเคราะห์เชิงจิตวิทยา. กรุงเทพฯ : วัชรินทร์การพิมพ์.
ดำเนิร เลขะกุล, พลโท. (๒๕๓๐). การสืบสันตติวงศ์สมัยอยุธยา”. ศิลปวัฒนธรรม. ๙ (๒) ธันวาคม : ๓๒-๕๕.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (๒๕๔๓). การเมืองไทยสมัยพระนารายณ์. กรุงเทพฯ : ศิลปวัฒนธรรม.
บุษกร กาญจนจารี. (๒๕๔๔). “ปัญหาการควบคุมกำลังคนและแง่หนึ่งของการเมือง เศรษฐกิจ ในปลายสมัยอยุธยาตอนปลาย” ใน เปลวไฟเลื่อมลายนาค. หน้า ๑-๓๗. บุษกร กาญจนจารี (บรรณาธิการ). กรุงเทพฯ : อมรินทร์พรินติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ปรีชา หงส์ไกรเลิศ และคณะ. (๒๕๕๘). สถาบันพระมหากษัตริย์กับสังคมไทย. กรุงเทพฯ : สถาบันพระปกเกล้า.
พรศักดิ์ ผ่องแผ้ว. (๒๕๒๘). “การศึกษารัฐศาสตร์แนวทางอำนาจ” ใน เอกสารการสอนชุดวิชาหลักและวิธีการศึกษาทางรัฐศาสตร์ หน่วยที่ ๑๐. หน้า ๔๕๕-๔๙๘. นนทบุรี : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย สุโขทัยธรรมาธิราช.
พรศักดิ์ ผ่องแผ้ว. (๒๕๓๑). รัฐศาสตร์เชิงประจักษ์. กรุงเทพฯ : ธนวิชช์การพิมพ์.
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (๒๕๕๘). พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม ๑. นนทบุรี : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
_______. (๒๕๕๙). พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม ๓. นนทบุรี : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
มานพ ถาวรวัฒน์สกุล. (๒๕๓๖). ขุนนางอยุธยา. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ยีน ชาร์ป. (๒๕๒๙). อำนาจและยุทธวิธีไร้ความรุนแรง. ชัยวัฒน์ สถาอานันท์และคมสัน หุตะแพทย์ (แปล). กรุงเทพฯ : มูลนิธิโกมลคีมทอง.
ลิขิต ธีรเวคิน. (๒๕๖๑). “ความชอบธรรมทางการเมือง (Political Legitimacy) ของผู้ใช้อำนาจรัฐ” ผู้จัดการออนไลน์ ค้นเมื่อ ๖ ธันวาคม ๒๕๖๑. จาก www.manager.co.th/Daily/viewnews.aspx? NewsID=9490000028434
วราภรณ์ ทินานนท์. (๒๕๒๓). การค้าสำเภาของไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศิริพร สุเมธารัตน์. (๒๕๕๓). ประวัติศาสตร์ไทยสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์.
สมสมัย ศรีศูทรพรรณ. (จิตร ภูมิศักดิ์). (๒๕๖๑). โฉมหน้าศักดินาไทย. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์.
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (๒๕๓๒). สังคมวิทยาการเมือง. กรุงเทพฯ : เจ้าพระยาการพิมพ์.
สายชล วรรณรัตน์. (๒๕๒๕). “เศรษฐกิจและสังคมไทยในสมัยปลายอยุธยา”. วารสารธรรมศาสตร์. ๑๑ (๓) กันยายน : ๖-๒๗.
สายชล สัตยานุรักษ์. (๒๕๔๖). พุทธศาสนากับความคิดทางการเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (พ.ศ.๒๓๒๕-๒๓๕๒). กรุงเทพฯ : มติชน.
สุจิต บุญบงการ. (๒๕๑๙). “อำนาจทางการเมืองของผู้นำทหารไทย” ใน สมบัติ จันทรวงศ์ และรังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. รักเมืองไทย เล่ม ๑. กรุงเทพฯ : ไทยวัฒนาพานิช.
สุรวุฒิ ปัดไธสง. (๒๕๓๖). รายงานการวิจัยเรื่องอำนาจและทรัพยากรทางการเมือง : ศึกษากรณีจอมพล ป. พิบูลสงคราม. กรุงเทพฯ : สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร.
อคิน รพีพัฒน์, ม.ร.ว. (๒๕๒๗). สังคมไทยในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ.๒๕๓๒๕ - ๒๔๑๖. ม.ร.ว.ประกายทอง สิริสุข และพรรณี ฉัตรพลรักษ์ (แปล). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อังสุนี อุดมพาณิชย์. (๒๕๒๓). “การค้ากับต่างประเทศของอยุธยาในศตวรรษที่ ๑๗”. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ๑๐ (๒) เมษายน-มิถุนายน : ๖๑-๘๙.
Baker, Cris and Pasuk Phongpaichit. (2017). A History of Ayutthaya : Siam in the Early Modern World. Cambridge : Cambridge University Press.
Bell, Daniel F. (1973). The Coming of Post-Industrial Society. New York : Basic Books.
Dahl, Robert A. (1969). “The Concept of Power” in Roderick Bell, David V. Edwards and Harrison Wagner (eds.). Political Power : A Reader in Theory and Research. New York : The Free Press.
Dahl, Robert A. (1983). Modern Political Analysis. New York : Prentice-Hall.
Illchaman, Warren F. and Uphoff, Norman Thomas. (1974). The Political Economy of Change. Berkley : The University of California Press.
Russell, Bertrand. (1992). Power : A New Social Analysis. London : Routledge.
Schein, Edgar. (1965). Organization Psychology. New York : Prentice-Hall.
Schwarzmantel, John. (1987). Structure of Power : An Introduction to Politics. New York : St. Martin’s Press.
Wagner, Harrison. (1969). “The concept of power and the study of politics” in Roderick Bell, David V. Edwards and Harrison Wagner (eds.). Political Power : A Reader in Theory and Research. New York : The Free Press.
Wrong, Denis H. (1979). Power : Its Forms, Bases and Uses. New York : Harper and Row.
Wyatt, David K. (2003). Thailand : A Short History. Chiang Mai : Silkworm Books.
Van Vlit, Jeremias. (1975). The Short History of the King of Siam. Bangkok : The Siam Society.
Published
2020-01-04