รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเครื่องจักสานบ้านหัวเวียง ตำบลหัวเวียง อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และบ้านท้ายบ้าน ตำบลท่าดินแดง อำเภอผักไห่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

Knowledge Management Form of the Local Wisdom of Wickerwork of Ban Hua Wiang, Hua Wiang Sub-district, Sena District, Phranakhon Si Ayutthaya Province and Ban Tay Ban, Tha Din Daeng Sub-district, Phak Hai District, Phranakhon Si Ayutthaya Province

  • ชเนตตี พุ่มพฤกษ์
Keywords: เครื่องจักสานบ้านหัวเวียง, ตำบลหัวเวียง, อำเภอเสนา, เครื่องจักสานบ้านท้ายบ้าน, ตำบลท่าดินแดง, อำเภอผักไห่, จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

Abstract

        ตำบลหัวเวียง อำเภอเสนา และบ้านท้ายบ้าน หมู่ ๘ ตำบลท่าดินแดง อำเภอผักไห่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเดิมทีนั้นพื้นที่ดังกล่าวมีการประกอบการอาชีพผลิตเครื่องจักสาน เป็นหัตถกรรมที่สันนิษฐานว่ามีความเก่าแก่ที่สุดของมนุษย์ หลักฐานที่ขุดพบจากเครื่องมือ เครื่องใช้ของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ ที่พอยืนยันได้ว่ามนุษย์รู้จักทำเครื่องจักสานมานานกว่าหัตถกรรมอื่น ๆ ได้นำภูมิปัญญาเหล่านี้มาพัฒนาและต่อยอดรูปแบบ เพื่อให้มีความหลากหลายและสามารถสร้างเป็นอาชีพได้ และนำมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้อย่างภาคภูมิใจ และยังได้อนุรักษ์ภูมิปัญญาดั้งเดิมไว้อีกด้วย โดยศึกษาจากรูปแบบ              การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเครื่องจักสาน ๓ ส่วนสำคัญ ซึ่งผลการศึกษาในส่วนที่ ๑ จากข้อมูลเบื้องต้นก่อนทำการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ชุมชนบ้านหัวเวียง ตำบลหัวเวียง อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และบ้านท้ายบ้าน ตำบลท่าดินแดง อำเภอผักไห่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นชุมชนที่ได้รับการคัดเลือก เนื่องจากสมาชิกกลุ่มทั้งสองมีความต้องการที่จะพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีความหลากหลายและเหมาะสมกับการใช้งานในปัจจุบัน  ผู้วิจัยได้ดำเนินการลงพื้นที่อย่างต่อเนื่องเป็นการสร้างสัมพันธภาพแก่ชุมชนที่ได้รับการคัดเลือก และได้ตัวแทนจาก ๒ ชุมชน ในการร่วมดำเนินการวิจัยครั้งนี้ ผลการศึกษาในส่วนที่ ๒ การปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ ร่วมกันวิเคราะห์ปัญหารูปแบบผลิตภัณฑ์ การจัดหาวัตถุดิบที่ดี การสร้างความแตกต่าง และการออกแบบผลิตภัณฑ์ และผลการศึกษาในส่วนที่ ๓ เป็นการสรุปผลการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์หัตถกรรมจักสานของทั้งสองชุมชน โดยการได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์ใหม่ จำเป็นต้องคำนึงถึงปัจจัยสำคัญ ๔ ด้าน คือ ทรัพยากรและลักษณะอาชีพ ความงามสืบทอด สภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม และความเชื่อ เพื่อเป็นการส่งเสริมอัตลักษณ์และจุดเด่นของผลิตภัณฑ์จักสานของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจากหวาย รวมทั้งเป็นโอกาสให้การวิจัยครั้งนี้นำไปสู่การต่อยอดผลิตภัณฑ์จักสานหวายในด้านรูปแบบผลิตภัณฑ์ให้มีความหลากหลายอรรถประโยชน์และมีรูปลักษณ์ที่สร้างคุณค่าและมูลค่าเพิ่ม ภายใต้แนวคิดในการออกแบบที่ผสมผสานระหว่างหวายกับเครื่องหนัง และระหว่างหวายกับผ้าฝ้ายท้องถิ่นด้วยกัน มุ่งไปสู่ความต้องการของตลาดในรูปแบบที่ทันยุคสมัยอีกด้วย

References

กระทรวงการคลัง. (๒๕๕๙). เครื่องจักสานไม้ไผ่หุ้มเซรามิก. กรุงเทพฯ : คลินิกภาษี.
กระบวนการในการขึ้นรูปเครื่องจักสานด้วยหวาย. (๒๕๖๑). [ภาพถ่าย]. ชเนตตี พุ่มพฤกษ์
กนกพร ฉิมพลี. (๒๕๕๕). รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านหัตถกรรมเครื่องจักสาน : กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน จังหวัดนครราชสีมา. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาพัฒนาสังคมและการจัดการสิ่งแวดล้อม. คณะพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ : สถาบันบัณฑิต พัฒนบริหารศาสตร์.
กรกช คำศรี. (๒๕๕๙). ศูนย์ส่งเสริมหัตถกรรมเครื่องจักสานทะเลน้อย. (วิทยานิพนธ์). หลักสูตร สถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต. สาขาวิชาสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ :
มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. (๒๕๓๗). รูปแบบผลิตภัณฑ์หัตถกรรมไทย. กรุงเทพฯ : กระทรวงอุตสาหกรรม.
กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. (๒๕๔๖). ส่วนพัฒนาอุตสาหกรรมเครื่องเรือน. กรุงเทพฯ : กระทรวงอุตสาหกรรม.
จิราพร มะโนวัง, วาสนา เสภา, ธงชัย ลาหุนะ. (๒๕๖๑). การพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานเพื่อเข้าสู่มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน ตำบลดงมะดะ อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย. (ครั้งที่ ๑๓). นเรศวรวิจัย : มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ชะวัชชัย ภาติณธุ. (๒๕๔๖). วิถีชีวิตไทยกับเครื่องจักสาน. กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา.
ตัวอย่างผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานที่ได้รับการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเครื่องจักสานบ้านหัวเวียง ตำบลหัวเวียง อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และบ้านท้ายบ้าน ตำบลท่าดินแดง อำเภอผักไห่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. (๒๕๖๑). [ภาพถ่าย]. ชเนตตี พุ่มพฤกษ์
ตัวอย่างผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานภูมิปัญญาท้องถิ่นแบบดั้งเดิม. (๒๕๖๑). [ภาพถ่าย]. ชเนตตี พุ่มพฤกษ์
นภาภรณ์ หะวานนท์. (๒๕๕๐). ทฤษฎีฐานรากในเรื่องความเข้มแข็งของชุมชน. กรุงเทพฯ : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย ๖ สกว.๗.
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (๒๕๕๓). นามานุกรมเครื่องจักรสาน. นนทบุรี : เมืองโบราณ.
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดมหาสารคาม. (๒๕๖๐). ภูมิปัญญาท้องถิ่น ๘ วิถีไทยอัตลักษณ์ชุมชน. มหาสารคาม : กระทรวงวัฒนธรรม.
ภูมิแผ่นดินไทย. (๒๕๕๕). หัตถกรรมไทย. กรุงเทพฯ : บริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด.
มณฑาวดี โภคาปราการ. (๒๕๕๒). ปัจจัยส่วนประสมทางการตลาดของสินค้าหัตถกรรมไทย: กรณีศึกษาตลาดนัดสวนจตุจักร. วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต สาขาบริหารธุรกิจ. (บัณฑิตวิทยาลัย). ปทุมธานี : มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์.
สำนักวิจัยเศรษฐกิจและผลิตผลไม้ไผ่. (๒๕๕๖). การจักสานผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่. กรุงเทพฯ : กรมป่าไม้.
สนไชย ฤทธิโชติ. (๒๕๓๕). เครื่องไม้ไผ่-หวาย. กรุงเทพฯ : ปาณยา.
หทัยรัตน์ บุณโยปัษฎัมภ์. (๒๕๖๒). ภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการพัฒนา. กรุงเทพฯ : Hathairat.
Published
2020-01-04